บทที่ 1 ประเพณีและวัฒนธรรมไทย

1. ความหมายของประเพณีและวัฒนธรรม

     ประเพณี หมายถึง สิ่งที่ประพฤติปฏิบัติสืบทอดต่อกันมาจนกลายเป็นแบบแผนของวิถีชีวิต

     วัฒนธรรม หมายถึง ความเจริญงอกงาม ความเป็นระเบียบเรียบร้อย แบบแผนในการดำเนินชีวิตที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาเพื่อให้อยู่ร่วมกับผู้อื่นในชุมชนได้อย่างมีความสุข

2. ประเพณีและวัฒนธรรมในครอบครัว

     ครอบครัวเป็นสถาบันที่สำคัญของสังคม โดยทำหน้าที่ให้ความรัก ความอบอุ่น อบรมเลี้ยงดูและถ่ายถอดประเพณีและวัฒนธรรมที่ดีให้แก่สมาชิกในครอบครัว

     ประเพณีและวัฒนธรรมในครอบครัวที่สำคัญ เช่น การเชื่อฟังคำสั่งสอนของผู้ใหญ่ การแสดงความเคารพผู้ที่อาวุโสกว่า การทำกิจกรรมร่วมกันในครอบครัว เป็นต้น

     

การแสดงความเคารพผู้ใหญ่

การแบ่งเบาภาระพ่อแม่โดยช่วยทำงานบ้าน

3. ประเพณีและวัฒนธรรมในท้องถิ่น

     3.1 การเข้าร่วมประเพณีทางศาสนา วิถีชีวิตของพุทธศาสนิกชนมีคามผูกพันอยู่กับพระพุทธศาสนา ดังนั้นจึงก่อให้เกิดประเพณีต่างๆที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา เช่น

ประเพณีโยนบัว

ประเพณีโยนบัวของชาวบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ

     เป็นประเพณีของชาวบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในมันขึ้น 14 ค่ำ เดือน 11 เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองก่อนออกพรรษา 1 วัน โดยเริ่มจากพิธีแห่ขบวนเรือที่มีการอัญเชิญหลวงพ่อโตประดิษฐานมาในเรือ ล่องมาตามลำคลองบางพลี เพื่อให้ประชาชนที่มาร่วมพิธีอยู่สองฝั่งคลองได้โยนดอกบัวที่เตรียมมมาลงในเรือพระ นอกจากเรือพระแล้ว ยังมีเรือตืดตามอีกจำนวนหนึ่ง จึงทำให้มีการประกวดแข่งขันเรือขึ้น ประเพณีโยนบัวทำให้เกิดความสามัคคี ความรักและความภาคภูมิใจในท้องถิ่น

ประเพณีบวชลูกแก้ว

ประเพณีบวชลูกแก้ว

     เป็นประเพณีการแห่เด็กชายที่จะบวชเป็นสามเณรของภาคเหนือ โดยบิดามารดา จะนำเด็กชายที่จะบวช เรียกว่า ลูกแก้ว แต่งกายด้วยเสื้อผ้าแลเครื่องประดับที่สวยงาม ขี่ม้าหรือขี่คอผู้ใหญ่แห่รอบหมู่บ้านเพื่อเป็นการประกาศการบวชลูกแก้วและถือโอกาสบอกบุญไปด้วย ประเพณีบวชลูกแก้วเป็นการสืบทอดพระพุทธศาสนาให้คงอยู่สืบต่อไป

     3.2 การเข้าร่วมประเพณีที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิต การดำเนินชีวิตของคนในท้องถิ่นก่อให้เกิดประเพณีต่างๆ เช่น

ประเพณีลอยกระทง

ประเพณีลอยกระทง

     ตรงกับวันขึ้น 15 คำ เดือน12 จัดขึ้นเพื่อเป็นการบูชาพระแม่คงคา และขอขมาต่อแม่น้ำที่เราสร้างความสกปรกหรือทิ้งสิ่งไม่ดีลงไป กิจกรรมที่ปิบัติในวันลอยกระทง คือ การทำบุญตักบาตร การประดิษฐ์กระทงเพื่อนำไปลอย
น้ำ 

บทที่ 2 วันสำคัญที่เกี่ยวกับประเพณีและวัฒนธรรม

วันสำคัญ หมายถึง วันที่มีเหตุการณ์สำคัญต่างๆ เกิดขึ้นโดยมีพิธีการและกิจกรรมต่างๆ ที่จัดขึ้นเพื่อให้ประชาชนได้รำลึกถึงคุณค่าของวันสำคัญด้วยความภูมิใจ

1. วันสงกรานต์
     เป็นประเพณีขึ้นปีใหม่ของไทย เริ่มต้นวันที่ 13 เมษายน เรียกว่า วันมหาสงกรานต์ วีันที่ 14 เมษายน เรียกว่า วันเนา และวันที่ 15 เมษายน เรียกว่า วันเถลิงศก หรือวันขึ้นปีใหม่ไทย กิจกรรมที่ปฏิบัติ คือ การทำบุญตักบาตร การก่อเจดีย์ทรายที่วัด การสรงน้ำพระ และการรดน้ำดำหัวขอพรผู้ใหญ่

ประเพณีสงกรานต์

        

2. วันพืชมงคล 
     เป็นวันสำคัญที่กำหนดขึ้นในเดือน พฤษภาคม ของทุกปี เพื่อระลึกถึงความสำคัญของเกษตรที่มีต่อสังคมไทย พระราชพิธีพืชมงคลเป็นพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา ที่จัดขึ้นเพื่อเป็นการทำขวัญเมล็ดพันธ์ุต่างๆ ก่อนนำไปเพาะปลูก ส่วนพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เป็นพิธีกรรมทางศาสนาพราหมณ์ เพื่อควมเป็นสิริมงคลแก่พืชพันธุ์ธัญญาหารและส่งเสริมขวัญกำลังใจของชาวนาและเกษตรกรไทย

พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ

บทที่3 ความหลากหลายทางวัฒนธรรม

การดำเนินชีวิตของตนเองและผู้อื่นในกระแสวัฒนธรรมที่หลากหลาย

1. พฤติกรรมการดำเนินชีวิตของตนเองและผู้อื่น

     ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ แต่จากการติดต่อค้าขาย และการเข้ามาอาศัยอยู่ของคนต่างชาติ ทำให้เกิดกระแสวัฒนธรรมที่หลากหลาย ดังนี้

     1.1 การทักทาย การทักทายเป็นการพูดคุยกันเพื่อสอบถามความเป็นอยู่อย่างเป็นกันเอง การทักทายของคนไทยจะกล่าวคำว่า สวัสดีครับ/ค่ะ พร้อมทั้งยกมือไหว้ ชาวมุสลิมจะทักทายกัน โดยการจับมือ เรียกว่าสลาม นอกจากนี้ยังมีการทักทายโดยการโบกมือ ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่รับมาจากต่างชาติ

     1.2 การทำความเคารพ การเคารพเป็นการแสดงความให้เกียรติแก่ผู้อื่นอย่างเหมาะสมในโอกาสต่างๆ การแสดงความเคารพ ควรปฏิบัติทั้งทางกาย วาจา และใจ เช่น การกราบพระ การไหว้พ่อแม่ ครูอาจารย์ การโค้งคำนับ เป็นต้น

การไหว้เป็นการแสดงความเคารพ

     1.3 การปฏิบัติตนตามศาสนพิธี ศาสนพิธีเป็นพิธีกรรมทางศาสนาที่ปฏิบัติสืบทอดต่อกันมา ประเทศไทยเป็นประเทศที่ให้เสรีภาพแก่ประชาชนในการนับถือศาสนาเพราะศาสนาทุกศาสนาสอนให้คนทำความดี ศาสนิกชน ของแต่ละศาสนาจึงควรนำหลักคำสอนมาปฏิบัติในชีวิตประจำวัน และปฏิบัติตนในการเข้าร่วมศาสนพิธีอย่างถูกต้อง

พุทธศาสนิกชนไปเข้าร่วมพิธีกรรมในวันสำคัญทางศาสนา

     1.4 การรับประทานอาหาร การเผยแพร่วัฒนธรรมก่อให้เกิดวัฒนธรรมการรับประทานอาหารที่หลากหลาย เช่น การรับประทานอาหารโดยใช้ตะเกียบ ซึ่งเป็นวัฒนธรรมของคนจีน การใช้ช้อนส้อมหรือมีดซึ่งเป็นวัฒนธรรมของชาติตะวันตก เป็นต้น

การใช้ตะเกียบรับประทานอาหาร

     1.5 การใช้ภาษา ภาษาเป็นสิ่งที่ใช้ติดต่อสื่อสารกัน เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ตรงกัน ภาษาที่ใช้ในราชการ คือ ภาษาไทย ที่เป็นภาษากลาง นอกจากนี้ยังมีภาษาถิ่น ที่เป็นภาษาเฉพาะในแต่ละภาค เช่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือใช้ภาษาไทยถิ่นอีสาน ภาคเหนือใช้ภาษาไทยถิ่นเหนือ ภาคใต้ใช้ภาษาไทยถิ่นใต้ เป็นต้น